Faraid, hibah dan wasiat untuk hartanah di Malaysia (2026): panduan praktikal untuk keluarga Muslim

English · 中文 · Bahasa Indonesia

Oleh Jason Lim, REN 84424 · IQI Realty · Disemak pada 13 November 2026

Apabila pemilik hartanah beragama Islam di Malaysia meninggal dunia, rumahnya secara amnya dibahagikan mengikut faraid (hukum pusaka Islam), selepas hutang dijelaskan dan sebarang wasiat (pesanan harta selepas mati) atau hibah (pemberian semasa hidup) yang sah dilaksanakan. Wasiat boleh memindahkan sehingga satu pertiga harta pusaka, secara amnya kepada orang yang bukan waris faraid, manakala hibah ialah pemberian yang dibuat semasa anda masih hidup. Panduan ini menerangkan secara umum bagaimana setiap satu menyentuh sebuah rumah di Johor: untuk kes keluarga anda, sila berbincang dengan peguam Syarie atau pihak berkuasa agama di negeri anda.

Faraid, wasiat dan hibah secara ringkas

	Faraid	Wasiat	Hibah
Apakah ia	Bahagian pusaka Islam yang ditetapkan oleh hukum Syarak	Pesanan harta yang anda buat, berkuat kuasa selepas kematian	Pemberian yang anda buat semasa hidup
Bila berkuat kuasa	Apabila meninggal dunia	Apabila meninggal dunia	Apabila pemberian disempurnakan (bagi tanah, biasanya apabila pindah milik didaftarkan)
Berapa banyak	Keseluruhan harta pusaka selepas hutang, sebarang wasiat dan tuntutan lain	Secara amnya sehingga satu pertiga harta pusaka	Apa yang anda pilih untuk diberikan, tertakluk kepada syarat hibah yang sah
Siapa boleh menerima	Waris yang ditentukan oleh faraid	Secara amnya orang yang bukan waris faraid, seperti anak angkat atau anak tiri; waris hanya dengan persetujuan waris lain	Sesiapa sahaja yang anda pilih, termasuk waris

Apa yang diselesaikan sebelum apa-apa dibahagikan

Portal kerajaan MyGOV menyenaraikan langkah yang diambil oleh waris sebelum memohon pembahagian harta pusaka. Ringkasnya:

1. Senaraikan setiap aset: rumah, tanah, simpanan, KWSP, kenderaan.
2. Jelaskan hutang, termasuk zakat, nazar dan pinjaman bank. Pinjaman perumahan mungkin dilindungi oleh polisi insurans bertempoh menurun atau takaful; semak dengan bank lebih awal.
3. Selesaikan harta sepencarian. Pasangan boleh menuntut bahagian harta yang diperoleh sepanjang perkahwinan di Mahkamah Tinggi Syariah, dan bahagian yang disahkan dikeluarkan daripada harta pusaka sebelum faraid dipakai.
4. Laksanakan wasiat atau hibah yang sah terlebih dahulu, jika si mati ada membuatnya dan ia sah di sisi syarak.
5. Sahkan waris dengan dokumen pengenalan diri, kelahiran dan perkahwinan.

Bahagian faraid: prinsip umum

Setiap bahagian bergantung pada siapa lagi yang masih hidup selepas si mati. Jadual ini menunjukkan kes biasa sahaja; pengiraan sebenar boleh menjadi lebih rumit, jadi waris bergantung kepada Mahkamah Syariah atau pejabat pusaka (MyLand juga ada kalkulator faraid).

Waris	Bahagian biasa	Bergantung pada
Suami	1/2, atau 1/4 jika isteri meninggalkan anak	Sama ada terdapat anak (atau anak kepada anak lelaki)
Isteri	1/4, atau 1/8 jika suami meninggalkan anak	Sama ada terdapat anak (atau anak kepada anak lelaki)
Anak perempuan, tanpa anak lelaki	1/2 bagi seorang anak perempuan; 2/3 dikongsi oleh dua orang atau lebih	Sama ada terdapat anak lelaki
Anak lelaki dan anak perempuan bersama-sama	Berkongsi baki, dengan anak lelaki mendapat dua kali bahagian anak perempuan	Bahagian tetap waris lain diambil terlebih dahulu
Ibu	1/6 jika terdapat anak (atau dua orang adik-beradik atau lebih); jika tidak, secara amnya 1/3	Anak, adik-beradik dan ibu atau bapa yang seorang lagi
Bapa	1/6 jika terdapat anak; jika hanya ada anak perempuan, 1/6 serta sebarang baki; jika tiada anak, baki harta	Anak-anak si mati

Satu contoh daripada Utusan Malaysia (Ogos 2025): seorang lelaki meninggalkan isteri, seorang anak perempuan, ibunya, seorang abang dan seorang kakak. Isteri mendapat 1/8, anak perempuan 1/2, ibunya 1/6, abangnya 10/72 dan kakaknya 5/72. Jadi seorang balu yang tinggal di rumah keluarga mungkin hanya memiliki sebahagian daripadanya, dan waris lain turut bersuara sama ada rumah itu dijual atau disimpan.

Anak angkat, anak tiri dan anak pelihara bukan waris faraid, seperti yang dinyatakan oleh seorang pensyarah dalam ulasan Bernama pada 2020. Wasiat atau hibah semasa hidup ialah cara kebanyakan keluarga menjaga kebajikan mereka.

Perintah faraid Mahkamah Syariah

Mahkamah Syariah mengesahkan siapa waris dan bahagian mereka, dan waris mengemukakan perintah itu kepada pejabat tanah, bank dan agensi lain (MyGOV). Jabatan Kehakiman Syariah setiap negeri mempunyai prosedurnya sendiri. Sebagai contoh, prosedur yang diterbitkan oleh Kedah, berkuat kuasa Julai 2025, memerlukan notis permohonan bersama afidavit, sijil kematian, dokumen pengenalan diri waris dan senarai aset, diikuti dengan perbicaraan di hadapan Hakim Syarie, yang mengeluarkan perintah faraid (Perintah Faraid). Di Johor, tanya Mahkamah Syariah di daerah anda tentang dokumen dan fi yang terpakai.

Wasiat: sehingga satu pertiga

Wasiat (wasiat Islam) membolehkan anda meninggalkan sebahagian harta pusaka kepada seseorang yang tidak diliputi oleh faraid, atau kepada badan kebajikan. Peraturan umumnya, yang terdapat dalam undang-undang negeri seperti enakmen wasiat orang Islam Kelantan 2009, ialah:

• Had satu pertiga. Wasiat secara amnya terhad kepada satu pertiga daripada baki harta pusaka selepas hutang. Melebihi satu pertiga, lebihan itu hanya berkuat kuasa jika waris bersetuju selepas kematian.
• Tidak kepada waris tanpa persetujuan. Wasiat kepada seseorang yang sudah menjadi waris faraid secara amnya hanya berkuat kuasa jika waris lain bersetuju selepas kematian.
• Tuliskan secara bertulis. Nyatakan hartanah dengan jelas dan beritahu keluarga anda di mana dokumen itu disimpan.

Wasiat bagi sebuah rumah tertentu tidak dengan sendirinya meletakkan hak milik atas nama orang itu; harta pusaka masih perlu ditadbir dan pindah milik perlu didaftarkan.

Hibah: memberikan hartanah semasa hidup

Hibah ialah pemberian yang dibuat semasa anda masih hidup, jadi hartanah itu keluar daripada harta pusaka anda dan tidak dibahagikan mengikut faraid kemudian. Bagi sebuah rumah, ia biasanya disempurnakan melalui pindah milik atas dasar kasih sayang yang didaftarkan:

• Pelepasan duti setem untuk keluarga terdekat. Sejak 1 April 2023, pindah milik antara ibu bapa dan anak, serta datuk nenek dan cucu, dikecualikan daripada duti setem bagi RM1 juta pertama nilai pasaran dan membayar separuh bagi bakinya, jika penerima ialah warganegara Malaysia. Pemberian antara suami dan isteri dikecualikan di bawah perintah 2007. Lihat panduan saya tentang memindahkan hartanah kepada keluarga.
• RPGT. Pemberian antara suami isteri, ibu bapa dan anak, atau datuk nenek dan cucu dianggap tiada keuntungan, tiada kerugian bagi pemberi yang warganegara, tetapi penerima mengambil alih kos asal pemberi untuk penjualan kemudian.
• Hartanah yang ada pinjaman perumahan. MyGOV menyatakan bahawa hartanah yang digadai boleh diberikan melalui hibah jika syarat dipenuhi. Sebagai contoh, fatwa Selangor menerimanya jika pinjaman dilindungi oleh takaful bertempoh menurun atau bank memberi persetujuan, jadi berbincanglah dengan bank terlebih dahulu.
• Syarat. Pandangan berbeza mengikut negeri. Fatwa hibah Selangor 2021 (dianalisis dalam artikel jurnal 2025) menganggap pemberian yang hanya berkuat kuasa selepas kematian sebagai tidak sah, kerana ia menyerupai wasiat, tetapi membenarkan beberapa syarat, seperti pemberi terus menggunakan rumah itu.

Sesetengah keluarga menggunakan susunan yang dipegang oleh pemegang amanah, sering dipanggil hibah amanah, di mana pemegang amanah memegang hartanah atau dokumen dan menyerahkannya kepada penerima yang dinamakan apabila berlaku kematian. Susunan sebegini boleh dicabar di Mahkamah Syariah dan layanannya bergantung pada struktur dan negeri, jadi tanya peguam Syarie sebelum menandatangani dan beritahu keluarga anda bahawa ia wujud.

Bagaimana rumah sampai kepada waris

Faraid memberitahu anda bahagiannya; proses pusaka pula mencatatkannya pada hak milik. Bagi kebanyakan rumah keluarga, ini ialah harta pusaka kecil (pusaka kecil):

Harta pusaka	Ke mana ia pergi	Apa yang anda peroleh
Jumlah nilai sehingga RM5 juta (tanah, wang dan aset lain digabungkan, dinilai pada tarikh permohonan)	Pejabat pembahagian pusaka JKPTG, dipohon secara dalam talian melalui MyLand	Perintah pembahagian yang menetapkan bahagian setiap waris, mengikut faraid atau pembahagian yang dipersetujui semua waris (muafakat)
Melebihi RM5 juta	Mahkamah Tinggi, melalui peguam	Surat kuasa tadbir, kemudian pembahagian

Perintah itu kemudian didaftarkan di pejabat tanah yang menyimpan hak milik (PTG Johor atau pejabat tanah daerah). Perkara yang sering ditanya oleh keluarga:

• Duti setem kecil bagi pembahagian biasa. Garis panduan LHDN Jun 2026 meletakkan dokumen pembahagian harta pusaka di bawah penyeteman am, secara amnya RM10, dan sejak 1 Januari 2024 penolakan hak oleh seorang benefisiari demi benefisiari lain dalam harta pusaka yang sama dikenakan duti tetap RM10. Jika seorang waris membayar waris lain untuk bahagian mereka, ia mungkin disetemkan sebagai jualan.
• Tiada RPGT apabila mewarisi. LHDN menganggap hartanah yang berpindah daripada harta pusaka kepada waris sebagai tidak dikenakan cukai; RPGT boleh terpakai apabila waris menjualnya kemudian. Lihat panduan RPGT saya.
• Unit tanpa hak milik sendiri berpindah melalui perjanjian jual beli; lihat penjelasan hak milik strata.

Panduan saya tentang surat kuasa tadbir dan harta pusaka kecil menerangkan prosedurnya langkah demi langkah, dan carian hak milik tanah menunjukkan cara mengesahkan bahawa waris telah didaftarkan.

Rumah milik bersama

Pemilik bersama di bawah National Land Code (Kanun Tanah Negara) di Semenanjung Malaysia memegang sebagai penyewa bersama (tenants in common), tanpa hak terus hidup (survivorship) secara automatik: bahagian pemilik bersama yang meninggal dunia masuk ke dalam harta pusakanya dan dibahagikan mengikut faraid (jurnal Planning Malaysia, 2023). Jadi pasangan yang masih hidup mungkin perlu berkongsi separuh bahagian si mati dengan anak-anak dan ibu bapa. Lihat nama bersama dan pemilikan bersama (tenancy in common), dan bincangkan hibah bahagian anda atau rekod harta sepencarian dengan peguam Syarie jika perkara ini membimbangkan anda.

Waris di luar negara dan waris bukan warganegara

• Waris yang tinggal di luar negara biasanya boleh memberi persetujuan secara bertulis tanpa perlu hadir ke perbicaraan pusaka kecil, dan boleh menandatangani melalui surat kuasa wakil. Lihat surat kuasa wakil untuk hartanah.
• Waris bukan warganegara secara amnya memerlukan kelulusan Pihak Berkuasa Negeri untuk memegang tanah di Johor. Pekeliling fi 2025 pejabat tanah Johor menyatakan bahawa pewarisan dan pindah milik kepada benefisiari tidak dikenakan fi pemerolehan asing. Lihat benefisiari asing yang mewarisi hartanah.
• Tanah rizab Melayu hanya boleh dipegang oleh mereka yang dibenarkan oleh undang-undang negeri; lihat tanah rizab Melayu di Johor sebelum merancang hibah atau wasiat bagi tanah sedemikian.

Jika sesetengah ahli keluarga bukan beragama Islam, hartanah mereka sendiri tertakluk kepada peraturan yang berbeza: lihat penulisan wasiat di Malaysia dan apa yang berlaku apabila pemilik hartanah meninggal dunia.

Selepas harta pusaka selesai: jual, simpan atau sewakan

Setelah perintah didaftarkan, waris biasanya menjual dan membahagikan hasilnya, membenarkan seorang waris membeli bahagian waris lain, atau menyimpan dan menyewakan rumah itu. Setiap pilihan bermula dengan nilai pasaran yang wajar; lihat bila perlu mendapatkan penilaian bebas dan harga transaksi yang direkodkan. Saya membantu dari sudut hartanah: penetapan harga, tontonan dan pembeli atau penyewa. Langkah agama dan undang-undang kekal dengan Mahkamah Syariah, pejabat pusaka dan peguam anda.

Jika keluarga berpindah dalam JB, lihat kehidupan mesra Muslim di Johor Bahru dan bandingkan kawasan seperti Tebrau dan Setia Indah, Skudai dan Tampoi serta Iskandar Puteri pada peta hartanah JB saya.

Lagi panduan kehidupan di Johor: Surat kuasa tadbir dan harta pusaka kecil · Memindahkan hartanah kepada keluarga · Benefisiari asing yang mewarisi hartanah · Kehidupan mesra Muslim di JB

Soalan lazim

Bagaimanakah rumah seorang Muslim dibahagikan mengikut faraid di Malaysia?

Selepas hutang dan sebarang wasiat atau hibah yang sah, rumah itu menjadi sebahagian daripada harta pusaka dan dibahagikan mengikut faraid. Sebagai contoh, isteri mendapat 1/8 jika suaminya meninggalkan anak, dan anak lelaki serta anak perempuan berkongsi baki dengan anak lelaki mendapat dua kali bahagian anak perempuan. Mahkamah Syariah mengesahkan waris dan bahagian mereka.

Berapa banyak yang boleh saya tinggalkan melalui wasiat?

Secara amnya sehingga satu pertiga harta pusaka selepas hutang. Apa-apa yang melebihi satu pertiga, atau wasiat kepada seseorang yang sudah menjadi waris faraid, secara amnya hanya berkuat kuasa jika waris lain bersetuju selepas kematian. Semak dengan peguam Syarie atau pihak berkuasa agama di negeri anda.

Apakah perbezaan antara hibah dan wasiat?

Hibah ialah pemberian yang disempurnakan semasa anda masih hidup, jadi hartanah itu keluar daripada harta pusaka anda; bagi sebuah rumah, ini biasanya bermaksud pindah milik yang didaftarkan. Wasiat pula ialah pesanan harta yang hanya berkuat kuasa selepas kematian dan terhad kepada satu pertiga harta pusaka.

Adakah duti setem dikenakan atas hibah rumah kepada anak saya?

Sejak 1 April 2023, pindah milik daripada ibu bapa kepada anak dikecualikan daripada duti setem bagi RM1 juta pertama nilai pasaran, dengan separuh duti bagi bakinya, jika anak itu warganegara Malaysia. Pemberian antara suami dan isteri dikecualikan. Peguam anda menuntut pelepasan itu semasa pindah milik disetemkan.

Siapa yang mengendalikan harta pusaka pemilik beragama Islam?

Jika keseluruhan harta pusaka bernilai RM5 juta atau kurang, waris memohon melalui MyLand kepada pejabat pembahagian pusaka JKPTG, yang membahagikannya mengikut faraid atau pembahagian yang dipersetujui semua waris. Harta pusaka yang lebih besar dibawa ke Mahkamah Tinggi.

Adakah pemilik bersama saya secara automatik mendapat bahagian saya dalam rumah kami?

Tidak. Pemilik bersama di bawah National Land Code di Semenanjung Malaysia memegang sebagai penyewa bersama (tenants in common), tanpa hak terus hidup secara automatik. Bahagian pemilik bersama yang meninggal dunia menjadi sebahagian daripada harta pusakanya dan dibahagikan mengikut faraid melainkan ia telah diberikan lebih awal, contohnya melalui hibah.

Menguruskan rumah keluarga selepas harta pusaka selesai?

Beritahu saya alamat atau nama projek, status dokumen pusaka dan apa yang sedang dipertimbangkan oleh keluarga. Saya boleh kongsikan rekod harga dan sewa yang diminta di kawasan berdekatan dan, setelah waris boleh menandatangani, membantu urusan jualan atau sewaan. Untuk bahagian faraid, wasiat dan hibah, sila rujuk peguam Syarie atau Mahkamah Syariah. Anda juga boleh menempah temu janji, atau konsultasi Zoom jika ahli keluarga berada di luar negara.

Sumber: MyGOV, Kematian & Pusaka: pembahagian harta pusaka (pembahagian harta pusaka, faraid, hibah dan harta sepencarian), disemak November 2026; MyGOV, nilai harta pusaka dan agensi pengurusan, kemas kini terakhir 21 Oktober 2026; Utusan Malaysia, “84,384 kes harta pusaka kecil selesai tahun 2025”, 29 Januari 2026; Utusan Malaysia, “Perbetul salah faham bahagi harta faraid” (ulasan INTAN), 1 Ogos 2025; Women’s Centre for Change Penang, Distribution (Faraid), diakses November 2026; Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Kedah, PK-JKSNK-10 prosedur perintah faraid, berkuat kuasa 20 Julai 2025; Bernama Tinta Minda, “Wasiat: instrumen penting pengurusan harta pusaka Islam”, 19 Jun 2020; Enakmen Wasiat Orang Islam (Negeri Kelantan) 2009, seksyen 6 dan 26, melalui Jabatan Kehakiman Syariah Kelantan; Kamal dan Said, “Examining hibah contracts in Islamic law: insights from the 2021 Selangor state fatwa”, IJARBSS 15(5), 5 Mei 2025; Kementerian Kewangan, kenyataan tentang pengecualian duti setem untuk rumah pertama dan pindah milik atas dasar kasih sayang, 9 Jun 2023; LHDN, senarai perintah duti setem (termasuk P.U.(A) 420/2007, suami dan isteri), disemak November 2026; LHDN, pelupusan yang disifatkan tiada keuntungan tiada kerugian (Akta RPGT, Jadual 2), dikemas kini 18 Mei 2026; LHDN, RPGT: pindah milik hartanah yang diwarisi daripada harta pusaka si mati, disemak November 2026; LHDN, Garis Panduan Pengenaan Duti Setem, Jadual Pertama, Akta Setem 1949, 30 Jun 2026; Business Today, “The significance of RM10 fixed duty” (Malaysian Institute of Estate Planners), 7 Mac 2024; Arshad et al., “A comparative analysis of the application of joint tenancy in the administration of real property in Malaysia, Singapore and Australia”, Planning Malaysia 21(3), 2023; Pejabat Pengarah Tanah dan Galian Johor, Pekeliling PTG Bil. 3 Tahun 2025 (fi pendaftaran dan fi pemerolehan asing mulai 1 Julai 2025), 13 Jun 2025

Jason Lim, REN 84424, IQI Realty Sdn. Bhd. E (1) 1584/6. Maklumat umum disemak pada 13 November 2026, bukan nasihat undang-undang, agama, cukai atau kewangan. Peraturan faraid, wasiat dan hibah dilaksanakan oleh Mahkamah Syariah dan pihak berkuasa agama setiap negeri, dan prosedur serta fi harta pusaka berubah; sahkan kes keluarga anda dengan peguam Syarie, Mahkamah Syariah, JKPTG, pejabat tanah atau LHDN sebelum bertindak.